મારી બિલકુલ નવાઈ વગર, મારું ઈનબોક્સ મારા ગયા લેખ ઉપરની ટીકાઓથી છલકાઈ ગયું હતું. કેટલાંક લોકોને એ લેખ ખુબ જ ગમ્યો અને ઘણાંને તે બિલકુલ પસંદ નહોતી આવી જયારે અમુક લોકોનો મત આ બે મતની વચ્ચેનાં હતા. ઘણાંએ મને ખુબ સરળ કહ્યો અને ઘણાંએ મુર્ખ. અનેક વાંચકોએ મને નિરાશાવાદી કહ્યો તો ઘણાંને હું નકારાત્મક લાગ્યો. મને તો આ બધું જ ખુબ તાજગીભર્યું અને મનોરંજક લાગ્યું. મનોરંજક એટલાં માટે કે જરા વિચાર કરો: આ બ્લોગમાં ૨૩૦થી વધારે લેખ હશે, અને કોઈ પણ લેખને જો સૌથી વધારે ટીકાઓ મળે છે તો તે પ્રેમ, જીવન, ખુશ કેમ રહેવું, ધ્યાન વિગેરે વિષય ઉપરના લેખોને નહિ પણ ઉત્પત્તિ ઉપરની એક કાલ્પનિક પરિકલ્પના ઉપરનાં લેખને મળે છે.

આ દર્શાવે છે કે આપણે આપણી માન્યતાઓને કેટલી ઊંડાઈપૂર્વક વળગીને રહીએ છીએ અને બહુ થોડા એવાં લોકો હોય છે કે જે ગ્રંથોમાં આપેલા જવાબોની સામે સવાલ ઉઠાવવાની હિંમત બતાવે છે. હું આ સારું છે કે ખોટું એવું નથી કહી રહ્યો. એ તમારા જોવાનું છે કે તમારે કેવી રીતે આ બધું જોવું છે. તમને તમારો મત હોવાનો અધિકાર છે અને તમારા પોતાનાં તારણ ઉપર આવવા માટેની સ્વતંત્રતા પણ છે. હાલ પુરતું, આ ટીકાઓનો સાર જોઈએ તો:

શું ભગવાનનું અસ્તિત્વ છે ખરું? આપણે શું માત્ર કાર્બનના અણુઓના બંધારણ છીએ અને આપણી લાગણીઓ શું ફક્ત ન્યુરોટ્રાન્સમીટર્સ માત્ર છે? આપણે કેવી રીતે જીવન જીવવું જોઈએ? જો આ જીવનનો કોઈ હેતુ કે અર્થ ન હોય તો પછી, તપ અને ધ્યાનની કઠોરતામાંથી પસાર થવાનો શું અર્થ? અને શા માટે કામુક આનંદને નકારવો?

હું મારો મત કહું એ પહેલાં, ચાલો તમને એક વાર્તા કહું. પરમ કૃપાળુ બુદ્ધ કે જેમને થોડી વાર પહેલાં જ પોતાનું પ્રવચન પૂરું કર્યું હતું કે એક જીજ્ઞાસુ તેમની પાસે ગયો.
“શું એ સત્ય છે કે આત્માનું અસ્તિત્વ નથી હોતું?” તેને પૂછ્યું
“હા, એ સત્ય છે કે આત્મા નથી.”
બુદ્ધના શિષ્યો આ જવાબ સાંભળીને ખુશ થયા. સંતને દરેક વાતનું જ્ઞાન છે, તેમને લાગ્યું.
બીજા દિવસે, બીજા એક મુલાકાતીએ આવો જ કઈક પ્રશ્ન પૂછ્યો.
“મેં સાંભળ્યું છે કે પ્રત્યેકજણની અંદર એવું કઈક તત્વ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેને આત્મા કહેવાય છે. શું તે સાચું છે?”
“હા, મારા વ્હાલા, એ સત્ય છે કે પ્રત્યેકજણની અંદર એવું કઈક તત્વ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેને આત્મા કહેવાય છે. કોઈ તેને ચેતના પણ કહે છે.”
“પરંતુ, આત્મા તો ચેતનાથી ભિન્ન છે,” તેને દલીલ કરી.
“બિલકુલ,” બુદ્ધે કહ્યું.

બુદ્ધના શિષ્યોએ તેમની તરફ અને પછી એકબીજાની તરફ અવિશ્વાસની નજરે જોયું. આજનો ઉત્તર ગઈકાલે તેમને સાંભળેલા ઉત્તરથી બિલકુલ વિપરીત હતો. જો કે તેઓ મૂંઝવણમાં આવી ગયા હોવા છતાં પણ કોઈએ પોતાનાં ગુરુને સવાલ કરવાની હિંમત ન બતાવી.

થોડા દિવસો પસાર થયા, દુરથી એક ભક્ત પોતાની શ્રદ્ધાંજલી આપવા માટે આવ્યો.
“હું માનું છું કે આત્મા ખરેખર અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે નહિ તે ચોક્કસ વાત નથી,” તેને કહ્યું.
“તું સાચો છું. એ ખરેખર ચોક્કસ નથી કે આત્મા અસ્તિત્વ ધરાવે છે.”
પેલો માણસ સંતોષ સાથે પાછો ફર્યો પરંતુ સાધુઓને અત્યંત અસંતોષ થયો. તેમને બુદ્ધનાં મુખ્ય શિષ્ય આનંદને વિનંતિ કરી કે તે બુદ્ધને પૂછી જોવે.

“શા માટે, હે પૂજ્ય,” આનંદે કહ્યું, “તમે એક જ સવાલના ત્રણ જુદા જુદા જવાબો આપ્યા? તે અમને મુંઝવી રહ્યું છે.”
“મારા આધ્યાત્મિક પુત્રો,” બુદ્ધે કહ્યું, “તેઓ મારા ઉત્તર માટે તૈયાર નહોતા. અરે તેઓ તો ઉત્તરને પણ શોધી નહોતા રહ્યા. તેઓ તો ફક્ત પોતે જે જાણે છે તેની જ ખાતરી માત્ર કરવા માંગતા હતાં.”

કોઈ આપણી સમજણથી વિરુદ્ધ જવાબ આપે તો શું થાય છે? આપણામાંના મોટાભાગના લોકો કાં તો તેનો અસ્વીકાર કરે છે કાં તો આ વિરોધાભાસમાં આપણે જે જાણીએ છીએ તે માન્યતા તરફ જ આપણે પાછા વળીએ છીએ. બહુ ઓછા, એવાં કેટલાંક હોય છે કે જે પોતાની જાતને નવા જવાબ ઉપર ચિંતન કરાવડાવે છે અને આમ એક ઊંડી અંત:દ્રષ્ટીએ પહોંચે છે

મને મળેલી અસંખ્ય ટીકાઓનાં જવાબમાં: મને એ યાદ નથી આવતું કે મેં એવું કહ્યું હોય કે આપણે ફક્ત અણુઓનાં બંધારણ છીએ કે હોર્મોનનું માધ્યમ હોઈએ. હું કામુક આનંદને નકારનાર પ્રસ્તાવક નથી. હું તો તેનો સ્વિકાર કરવામાં, તેનો અનુભવ કરવામાં અને તેને સમજવામાં માનું છું, જેથી કરીને તમે તેનાંથી બિલકુલ અસરગ્રસ્ત થયા વિના રહી શકો. અને કોઈ પણ કઠોર અને તપમય જીવનનો એકમાત્ર હેતુ આપણે વધુ દયાવાન, પ્રેમાળ અને નમ્ર બનીએ તે જ હોય છે.

ચોક્કસ, જીવનને કોઈ અર્થ હોઈ શકે છે; હું ફક્ત એક વૈશ્વિક અર્થ અથવા હેતુ કે જે પ્રત્યેકને લાગુ પાડી શકાય એમાં નથી માનતો. તેમાં કોઈ રામબાણ ઈલાજ નથી હોતો, કોઈ વૈશ્વિક જ્ઞાન નથી હોતું. અરે, અર્થ નો “અર્થ” જ શું થાય? દરેકજણ કઈ ધ્યાનમાં, વિધિઓમાં કે આંતરિક જીવનના સાદને અનુસરવામાં આનંદ અને શાંતિનો અનુભવ નથી કરતાં હોતા. જીવનનો અર્થ તમે જે અનુમાન લગાવો તે હોય છે. જીવનનો હેતુ તમે તેને જે આપો તે હોય છે.

એક ડોક્ટર માટે તે દર્દીઓની સેવામાં, એક સેનાપતિ માટે સીમાનાં રક્ષણ કરવામાં, અને એક સૈનિક માટે દુશ્મનો સામે લડાઈ લડવામાં રહેલો હોઈ શકે છે. કોઈ રંગકારનો કલામાં, સંગીતકારનો ધૂનમાં એટલો જ અર્થપૂર્ણ હેતુ રહેલો હોય છે જેટલો એક માંનો પોતાનાં બાળકમાં. જો બુદ્ધનો તેમનો પોતાનાં જીવનનો અર્થ ધ્યાન કરવામાં લાગી શકતો હોય તો આઈનસ્ટાઇનનો અર્થ સાપેક્ષતામાં હોઈ શકે છે, સ્ટીવ જોબ્સનો એપલમાં. અને મારો થોડો જુદી વાતોમાં.

હું જે કઈ પણ કહેતો હોવ છું તે ફક્ત મારો મત હોય છે, કોઈ વૈશ્વિક મત નહિ. સ્વામી પાસે કોઈ નક્કર જવાબો નથી. શું આપણે બાળકોને નથી કહેતાં હોતા કે પરીઓનું, સાન્તા ક્લોઝનું અસ્તિત્વ હોય છે? આપણે બાળકોને એવું શું નથી કહેતાં કે તેઓ ભગવાન તરફથી મળેલી ભેટ છે અને નહિ કે એક જાતીય કર્મના પરિણામે તેમનો જન્મ થયો છે? અને પછી, જયારે તેઓ મોટા થઇ જાય છે ત્યારે તેમને આપણે સાચા જવાબો શું નથી આપતાં?

એવું કેમ? કારણ કે તમે તેમની કાળજી કરતાં હોવ છો. તેઓ કેટલું અને કેવી રીતે પચાવી જાણશે તેની કાળજી તમે કરતાં હોવ છો. દરેકજણ સત્ય સાંભળવા માટે તૈયાર નથી હોતા, તેને અમલમાં મુકવાની તો વાત જ જવા દો. શારીરિક ઉંમર કે પુસ્તકિયા જ્ઞાનને તમારી તૈયારી સાથે કોઈ સંબધ નથી હોતો. જો તમે સાંભળવા માટે તૈયાર હોવ તો કુદરત તમને તમારા બધા જ સવાલોનો જવાબ અસ્ખલિતપણે આપી રહ્યું હોય છે. જવાબનો અનુરોધ જવાબની ઉપર આધારિત નથી હોતો પરંતુ સવાલ કરનારનાં મનોવલણ પર રહેલો હોય છે. એજ રીતે, જીવનનો અર્થ એ કઈ ફક્ત કોઈ અર્થ વિષેની જ વાત માત્ર ઉપર એટલો બધો નથી હોતો, પરંતુ તેની ખોજ માટે નીકળનારની ઉપર હોય છે.

એક જર્મન વ્યક્તિએ ઇસ્કોનનાં સંસ્થાપક અને ખુબ જ સરળ અને સરસ સંત એવાં શ્રીલ પ્રભુપાદ પાસે ગયો.
“હું શા માટે હંમેશાં દુ:ખી અને તણાવગ્રસ્ત જ રહેતો હોવ છું?” તેને કહ્યું. “મારે શા માટે આ બધું
સહન કરવું પડે છે?”
“કારણકે,” પ્રભુપાદ બોલ્યા, “તું લુચ્ચો છે. તે પાછલાં જન્મમાં ઘણાં જ ખરાબ કર્મો કર્યા છે અને હવે
તું તેની કિંમત ચૂકવી રહ્યો છું.”

ઘણાં લોકો આવા નિર્દય લાગી શકતા જવાબ સામે પોતાનાં ભવાં ચડાવશે પરંતુ આ જીજ્ઞાસુ તરત જ પ્રભુપાદના પગે પડી ગયો અને તેમનો શિષ્ય બની ગયો. અને એ તેનાં માટે કામ કરી ગયું. તેને કહ્યું તે જે લાંબા સમયથી જવાબ શોધતો હતો તે તેને મળી ગયો. તો જાવ તમે પણ શોધી કાઢો.

અને એ સવાલ માટે કે શું ભગવાન અસ્તિત્વ ધરાવે છે? હા બિલકુલ, ભગવાન સિવાય બીજું શું છે જે અસ્તિત્વ ધરાવે છે? ફક્ત ભગવાન જ એકમાત્ર અસ્તિત્વ ધરાવી રહ્યાં છે. એનાં વિષે કોઈ ફરી વાર.

“તમે ખરેખર કેટલાં વર્ષનાં છો?” એક માણસે મુલ્લા નસરુદ્દીનને પૂછ્યું.
“હું ૪૨ વર્ષનો છું”
“એવું કેવી રીતે બની શકે?” ચાર વર્ષ પહેલાં પણ તમે કહ્યું હતું કે તમે ૪૨ના છો!
“તે સાચું,” મુલ્લાએ જવાબ આપતાં કહ્યું. “હું જે કહું તેને વળગી રહું છું.”

માન્યતાઓની સાતત્યતા એક બોજ સમાન છે. તમારા વ્હાણની લંગર છોડ્યા વગર તમે સમુદ્રની સુંદરતા અને ઊંડાઈનો અનુભવ કેવી રીતે કરશો? તમારી જાતને શીખવા માટે, રમવા માટે, શોધવા માટે, અનુભવ કરવા માટે, બનવાં માટે મોકો આપો. કઇક નવા બનીને બહાર આવો. પોતાની માન્યતાને વળગી રહેવું કદાચ આરામદાયક લાગી શકે, ફરજ પડતી હોય એવું લાગી શકે, અરે કદાચ તેનાંથી ઉર્જા મળતી હોય તેવું પણ લાગી શકે, પણ તેને જતી કરવામાં મુક્તિનો અનુભવ રહેલો છે. અને જો તમને મુક્તિ કરતાં આરામદાયકતા વધુ પસંદ હોય તો તેમ કરવામાં પણ કશો વાંધો નથી, જો તમે એવું ઇચ્છતાં હોય તો, સવાલ ફક્ત પસંદગીનો છે, તમારા સ્વભાવ પર છે. જાતે પસંદ કરો.

શાંતિ.
સ્વામી

તમારા મિત્રોને મોકલવા માટે અહી ક્લિક કરો: Share on Facebook
Facebook
0Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Google+
Google+
0Email to someone
email